افسردگی یکی از بیماریهای شایع مربوط به سلامت روان است که معمولاً در سالهای نخست بزرگسالی به وجود میآید. این مشکل روانی در میان زنان شیوع بیشتری دارد. با این وجود، هر شخصی در هر مرحله از زندگی ممکن است با افسردگی مواجه شود. داروهای ضد افسردگی یکی از گزینههای مؤثر درمان این بیماری میباشند. اگر چه این داروها ممکن است افسردگی را به طور کامل برطرف نکنند، اما میتوانند نشانههای آن را کمتر کرده و روند بهبود را تسریع کنند. اما داروی ضد افسردگی دقیقاً چیست و چه کمکی میکند؟ انواع مختلف این داروها کدامند و چه عوارضی ممکن است ایجاد کنند؟ در این مقاله از کلینیک روانشناسی پایا با ما باشید تا به سوالات شما در مورد این بیماری پاسخ بدهیم.
کلینیک روانشناسی پایا با مدیریت دکتر حسین فوده، به عنوانب بهترین کلینیک روانشناسی در قائم مقام فراهانی، آماده ارائه خدمات تخصصی مشاوره و درمان بیماریها و مشکلات روحی شما عزیزان است.
داروی ضد افسردگی چیست؟
داروهای ضد افسردگی برای مقابله با افسردگی تولید شدهاند. افسردگی بیماری است که بر عملکرد مغز اثر میگذارد، بنابراین استفاده از داروهایی که میتوانند بر مواد شیمیایی مغز به اسم انتقال دهندههای عصبی تأثیر بگذارند، ممکن است مؤثر باشد. داروهای رایج ضد افسردگی میتوانند نشانههای بیماری را کاهش دهند، اما راهکارهای بسیار دیگری نیز وجود دارند که میتوانند وضعیت شما را بهتر کنند.
معمولاً پزشکان برای درمان افسردگی، داروهایی را متناسب با وضعیت بیمار تجویز میکنند. گاهی اوقات اولین داروی ضد افسردگی که مصرف میکنید، ممکن است برای شما موثر و کافی باشد و نتیجه مطلوبی داشته باشد. اما اگر این داروها نشانههای افسردگی شما را تسکین ندهند یا عوارض جانبی جسمی و روانی ایجاد کنند، شاید لازم باشد گزینههای دیگری را آزمایش کنید. انواع مختلفی از داروها و قرصهای ضدافسردگی وجود دارند که هر کدام به شیوهای متفاوت عمل میکنند و عوارض جانبی گوناگونی به همراه دارند. در ادامه بیشتر در مورد انواع داروها و قرصهای ضد افسردگی و عوارض آنها صحبت خواهیم کرد.
مقاله مرتبط: چگونه بفهمیم دچار افسردگی خفیف شدهایم؟
انواع داروهای ضد افسردگی و عوارض آنها
بسیاری از متخصصان سلامت روان معتقدند برخی از مواد شیمیایی مغز به نام انتقال دهندههای عصبی، به خصوص سروتونین، نوراپینفرین و دوپامین، با افسردگی در ارتباط هستند. بیشتر داروهای ضد افسردگی با تأثیرگذاری بر این انتقال دهندههای عصبی عمل میکنند و به کاهش افسردگی و بهبود ارتباط بین سلولهای مغز کمک میکنند. هر نوع از این داروها به شکل متفاوتی بر این انتقال دهندهها اثر میگذارند. البته بسیار اهمیت دارد که این داروها را تنها با نظارت و تجویز پزشک استفاده کنید.
درمان افسردگی با استفاده از داروهای مختلفی انجام میشود که برخی از آنها عبارتند از:
داروهای مهارکننده و بازجذبکننده سروتونین (داروهای SSRI)
متخصصان سلامت روان معمولاً اولین گزینه برای درمان افسردگی را داروهای SSRI میدانند. این دسته از داروهای ضد افسردگی عموماً عوارض جانبی آزاردهنده کمتری دارند و در مقایسه با سایر انواع داروها و قرصهای ضدافسردگی، در دوزهای درمانی بالاتر مشکلات کمتری به وجود میآورند. برخی از معروفترین داروهای این گروه شامل فلوکستین (پروزاک)، پاروکستین (پاکسیل، پکسوا)، سرترالین (زولوفت)، سیتالوپرام (سلکسا) و اسیتالوپرام (لکساپرو) میشوند.
از جمله عوارض جانبی رایج این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
● حالت استفراغ و تهوع
● اختلالات خواب
● افزایش حساسیت و عصبی بودن
● لرزش بدن
● پایین آمدن میل جنسی
داروهای مهارکننده بازجذبکننده سروتونین و نوراپینفرینها (داروهای SNRIs)
برخی از نمونههای پر استفاده از این گروه دارویی شامل ونلافاکسین (Effexor XR)، دسوونلافاکسین (Pristiq)، لوومیلناسیپران (Fetzima) و دولوکستین (Cymbalta)، هستند.
عوارض جانبی شایع SNRIs عبارتند از:
● تهوع و استفراغ
● خوابآلودگی مداوم
● خستگی
● یبوست
● خشک شدگی دهان
داروهای ضد افسردگی غیر معمول
این گروه از داروها به دلیل تفاوت در مکانیسم اثر، در هیچ یک از گروههای معمول ضد افسردگی جای نمیگیرند. برخی از داروهای شاخص این گروه عبارتند از: میرتازاپین، ورتیوکستین (Trintellix)، ویلازودون و بوپروپیون.
عوارض معمول گزارش شده این گروه از داروها عبارتند از:
● استفراغ
● اختلال در خواب
● عصبی شدن و حساسیت بیش از حد
● یبوست و مشکلات گوارشی
داروهای ضد افسردگی سه حلقهای
این دسته از داروها، مانند ایمیپرامین، نورتریپتیلین (Pamelor)، آمیتریپتیلین، دوکسپین و دزیپرامین (Norpramin)، در مقایسه با سایر داروها و قرصهای ضدافسردگی عوارض جانبی بیشتری دارند. به همین دلیل، معمولاً تنها در صورتی تجویز میشوند که فرد به درمان با سایر داروها پاسخ نداده باشد.
داروهای فوق، صرفاً جهت آشنایی با نام و انواع آنها بوده و به هیچ وجه به معنای توصیه به مصرف خودسرانه آنها نیست. قبل از استفاده از هرگونه داروی ضد افسردگی، حتماً با یک روانپزشک یا متخصص سلامت روان مشورت کنید. کلینیک روانشناسی پایا میتواند در این زمینه راهنمای مناسبی برای شما باشد.
داروی ضد افسردگی و خطر خودکشی
بیشتر داروهای ضد افسردگی کم خطر هستند، اما مطابق دستور سازمان غذا و دارو، روی جعبه تمام این داروها هشدارهایی درج شده است. این هشدارها به این دلیل است که ممکن است این داروها عوارضی موقتی ایجاد کنند. در برخی موارد، کودکان، نوجوانان و افراد زیر ۲۵ سال ممکن است در زمان مصرف داروها و قرصهای ضدافسردگی، به ویژه در هفتههای اول پس از شروع درمان یا هنگام تغییر دوز، افکار یا رفتارهای مرتبط با خودکشی را تجربه کنند. هر فردی که از این داروها استفاده میکند باید به دقت تحت نظر باشد تا در صورت تشدید عوارض، بدتر شدن نشانههای افسردگی یا بروز رفتار غیرعادی، اقدامات لازم انجام شود. اگر شما یا کسی که میشناسید در طول مصرف داروی ضد افسردگی به فکر خودکشی افتاد، باید فوراً با متخصص سلامت روان تماس بگیرید.
مقاله مرتبط: افسردگی و راههای مقابله با آن
شایعترین عوارض عمومی داروهای ضد افسردگی
به طور کلی، داروهای ضد افسردگی بسته به فرد و نوع دارو ممکن است عوارض جانبی مختلفی داشته باشند:
۱. عوارض کلی داروهای ضدافسردگی: خشکی دهان، یبوست، تاری دید، مشکل در دفع ادرار، بدتر شدن گلوکوم با زاویه بسته و اختلال در حافظه.
۲. عوارض آرامبخش داروهای ضدافسردگی: احساس خستگی، کمبود انرژی، خوابآلودگی، پرخوابی یا گاهی بیخوابی که همه اینها از نشانههای افسردگی محسوب میشوند.
۳. عوارض قلبی-عروقی داروهای ضدافسردگی: تپش قلب، افزایش ضربان قلب و اختلال در هدایت الکتریکی قلب.
۴. تأثیرات رفتاری پس از مصرف داروهای ضدافسردگی: شیدایی، تحریکپذیری، بیقراری، پرخاشگری و سندرم آنتیکولینرژیک مرکزی که شامل گیجی، اختلال در جهتیابی، هذیان و توهمات دیداری و شنیداری میشود.
۵. عوارض عصبی: لرزش دستها، گزگز و مورمور شدن اندامها، علائم شبیه به پارکینسون و در موارد نادر تشنج.
۶. تأثیر داروها و قرصهای ضدافسردگی بر خواب: تنظیم خواب در بیماران افسرده، کاهش مرحله REM خواب، اختلال در خواب، وحشتهای شبانه و کابوس.
۷. مشکلات جنسی ناشی از مصرف این داروها: کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ و مشکل در انزال.
۸. عوارض متفرقه: افزایش وزن، تعریق بیش از حد، جوش پوستی و گرگرفتگی.
۹. واکنشهای ترک دارو: مشکلات گوارشی، اضطراب، بیقراری و لرزش در هفته اول پس از قطع مصرف دارو.
در صورت بروز هر یک از این عوارض، مشورت با پزشک یا متخصص سلامت روان لازم است. کلینیک روانشناسی پایا میتواند در مدیریت این عوارض و بهبود سلامت روان به شما کمک کند.
نحوه مصرف داروهای ضد افسردگی
برای استفاده از داروهای ضد افسردگی باید به دستورات پزشک معالج و داروساز خود دقیقاً توجه کنید. معمولاً این داروها به شکل روزانه استفاده میشوند. در بسیاری از موارد، لازم است دارو را به مدت دو ماه بدون وقفه استفاده کنید تا اثرات آن را مشاهده نمایید.
گاهی در طول درمان ممکن است نیاز به ویزیت پزشک داشته باشید تا دوز دارو بر اساس شرایط شما تنظیم شود. اگر قصد دارید از گیاهانی مثل اسطوخدوس، بابونه یا آویشن به عنوان درمان گیاهی افسردگی استفاده کنید، حتماً پیش از مصرف با پزشک خود مشورت کنید تا مقدار مناسب مصرف مشخص شود. این گیاهان دارویی ممکن است در موارد خفیف مانند افسردگی فصلی مؤثر باشند. بنابراین اگر به دنبال درمان افسردگی فصلی هستید، میتوانید این گیاهان را به صورت دمنوش مصرف کنید.
به طور کلی، روش مصرف داروهای ضد افسردگی به نوع دارو، وضعیت فرد و نظر پزشک بستگی دارد. این داروها معمولاً به صورت خوراکی استفاده میشوند و ممکن است یک یا چند بار در روز برای شما تجویز شوند. بسیار مهم است که دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک و در ساعات مشخص شده مصرف کنید و از قطع خودسرانه آن خودداری نمایید.
بعضی از داروها بهتر است صبح و برخی دیگر شبها مصرف شوند. پزشک با توجه به نوع دارو و شرایط بیمار، بهترین زمان مصرف را مشخص میکند. دوز مصرف نیز بر اساس نوع دارو، وضعیت فرد و شدت افسردگی تنظیم میشود.
مدت زمان مصرف داروهای ضد افسردگی
طول دوره درمان با داروهای ضد افسردگی به نوع مشکل و داروی تجویز شده بستگی دارد. مسلماً کسی که داروی افسردگی شدید مصرف میکند، با فردی که تحت درمان افسردگی پس از زایمان است، روند درمانی متفاوتی خواهد داشت.
به طور کلی پزشک شما تصمیم میگیرد که چه مدت باید دارو را استفاده کنید. اگر برای اولین بار است که به دلیل افسردگی تحت درمان قرار گرفتهاید، باید حداقل تا ۶ ماه پس از شروع بهبودی، مصرف دارو را ادامه دهید.
این مدت زمان برای دفعات دوم و سوم درمان طولانیتر میشود و ممکن است به یک یا دو سال برسد. توجه داشته باشید که قطع خودسرانه دارو میتواند عوارض شدیدی به همراه داشته باشد. مطمئناً مشورت با روانپزشک معالج به کاهش این عوارض کمک فراوانی میکند.
اگر مصرف داروهای ضد افسردگی را قطع کنیم، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ به این سؤال کمی دشوار است و به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله دلیل تجویز داروهای ضد افسردگی، شدت افسردگی و مدت زمان درگیری شما با این مشکل. گاهی افسردگی بدون درمان دارویی یا با کمک روشهای دیگر مانند درمانهای کلامی بهبود مییابد.
داروها و قرصهای ضد افسردگی میتوانند انجام درمانهای مکمل مانند درمانهای کلامی را برای شما سادهتر کنند. همچنین، این داروها ممکن است اثربخشی درمان کلامی را افزایش دهند.
پزشک شما پیش از تجویز داروها و قرصهای ضد افسردگی باید این موضوع را به طور کامل با شما در میان بگذارد. او باید اطمینان حاصل کند که شما مزایا و خطرهای مصرف یا عدم مصرف این داروها را به خوبی درک کردهاید.
کلام پایانی
افسردگی یک مشکل سلامت روان است که معمولاً در دوران جوانی و بزرگسالی آغاز میشود. این عارضه روانی در میان زنان شیوع بیشتری دارد، اما ممکن است هر فردی در هر سنی به آن مبتلا شود. مصرف داروهای ضد افسردگی یکی از روشهای اصلی درمان افسردگی است که پزشکان اغلب آن را استفاده میکنند.
با این حال، باید توجه داشت که هر نوع داروی ضد افسردگی علاوه بر فواید درمانی، ممکن است عوارض جانبی احتمالی نیز داشته باشد. نوع و شدت این عوارض در افراد مختلف، متفاوت است. مصرف این داروها به این معنا نیست که حتماً همه عوارض را تجربه خواهید کرد.
کلینیک روانشناسی پایا با همکاری تیمی از روانشناسان و روانپزشکان متخصص، خدمات مشاوره و درمانی برای افراد مبتلا به مشکلات روانی از جمله افسردگی ارائه میدهد. این کلینیک به عنوان عنوان بهترین کلینیک روانشناسی در اندرزگو، امکانات زیادی را برای مشاوره حضوری با کیفیت فراهم کرده است تا بیماران در هر شرایطی بتوانند از کمکهای تخصصی بهرهمند شوند.
سوالات متداول
داروهای ضد افسردگی با تأثیر بر مواد شیمیایی مغز مانند سروتونین، نوراپینفرین و دوپامین، به بهبود ارتباط بین سلولهای عصبی کمک میکنند و علائم افسردگی را کاهش میدهند.
این داروها معمولاً علائم افسردگی را کاهش داده و روند بهبود را تسریع میکنند، اما همیشه به تنهایی بهبودی کامل را تضمین نمیکنند. ترکیب دارودرمانی با رواندرمانی میتواند نتایج بهتری داشته باشد.
خیر، انواع مختلف داروهای ضد افسردگی عوارض متفاوتی دارند و شدت آنها نیز بستگی به نوع دارو و شرایط فردی بیمار دارد.
خیر، مصرف خودسرانه داروهای ضد افسردگی بسیار خطرناک است و حتماً باید زیر نظر روانپزشک یا متخصص سلامت روان باشد.
مدت زمان درمان بستگی به شدت و نوع افسردگی دارد، اما معمولاً حداقل ۶ ماه پس از شروع بهبودی توصیه میشود و در مواردی ممکن است به چند سال هم برسد.
