افسردگی و اضطراب از شایعترین اختلالات روانی در جهان امروز هستند که میلیونها نفر را تحتتأثیر خود قرار دادهاند. این دو مشکل روانی علاوه بر تأثیر مستقیمی که بر کیفیت زندگی فرد دارند میتوانند بر روی روابط خانوادگی، اجتماعی و حتی عملکرد شغلی و تحصیلی تأثیرات بسیار جدی داشته باشند. به طور معمول افسردگی و اضطراب همراه با یکدیگر دیده میشوند و در صورت عدم درمان باعث ایجاد چرخهای معیوب خواهند شد که در نهایت به شدت یافتن علائم منجر میشود. امروزه با پیشرفتهای علمی در حوزه روانپزشکی و روانشناسی روشهای درمانی مختلفی وجود دارند که میتوانند به درمان این دو مشکل کمک کنند. در ادامه مقاله به این روشها خواهیم پرداخت.
افسردگی و اضطراب
پیش از آشنایی با درمانهای افسردگی و اضطراب شناخت این دو مشکل روانی از اهمیت بالایی برخوردار است:
افسردگی
افسردگی به عنوان یک اختلال خلقی شناخته میشود که با علائمی همچون احساس غم عمیق، ناامیدی، بی انرژی بودن و کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره مشخص میشود. این اختلال میتواند به شکل موقتی یا مزمن باشد و در صورت بیتوجهی منجر به مشکلات جسمی و روانی گستردهتری میگردد.
اضطراب
اضطراب به حالتی روان جسمی گفته میشود که با نگرانی بیش از حد، تنش مداوم و ترس غیرمنطقی همراه است. اضطراب مزمن برخلاف استرسهای طبیعی زندگی میتواند زندگی فرد را مختل کند و بر روی عملکرد ذهنی و جسمی او تأثیر منفی بگذارد.
علل افسردگی و اضطراب
درمان مؤثر این دو اختلال بدون شناخت علل و ریشه آنها شاید امکانپذیر نباشد. از جمله عواملی که باعث بروز افسردگی و اضطراب میشوند موارد زیر هستند:
- عوامل بیولوژیکی: تغییرات در سطح ناقلهای عصبی مانند سروتونین، دوپامین و نورآدرنالین.
- عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی.
- عوامل روانشناختی: تجربههای تلخ کودکی، شکستهای عاطفی و حساس یا کمالگرا بودن فرد.
- عوامل محیطی و اجتماعی: فشارهای شغلی، مشکلات مالی، از دست دادن عزیزان و انزوای اجتماعی.
- عوامل سبک زندگی: خواب نامناسب، تغذیه ناسالم، مصرف مواد مخدر یا الکل و کمبود فعالیت بدنی.
روشهای درمان افسردگی و اضطراب
برای درمان افسردگی و اضطراب روشهای مختلفی وجود دارد تا به کنترل و درمان این مشکلات کمک شود. از جمله مهمترین روشهای درمان افسردگی اضطراب موارد زیر هستند:
روان درمانی
روان درمانی یا گفتگو درمانی از مؤثرترین روشها برای درمان این اختلال به شمار میرود. مهمترین رویکردهایی که در روان درمانی از آنها استفاده میشود موارد زیر هستند:
درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)
یکی از روشهای درمان افسردگی روش درمان شناختی رفتاری است. در این روش درمانگر به شناسایی الگوها و عادات فکری ناسالم فرد میپردازد و وظایف و تمرینهایی را برای کنترل افکار منفی و جایگزینی آنها با افکار مثبت به بیمار ارائه میدهد.
رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)
این روش درمان بیشتر برای درمان افسردگی کهنه استفاده میشود. این روش تقریباً مشابه با روش شناختی رفتاری است با این تفاوت که درمانگر در آن کمک میکند تا بیمار احساسات، افکار و رفتارهای ناراحتکننده خود را بپذیرد. در واقع در این روش شخص باید به شناسایی افکار و احساسات مضر خود بپردازد و با آنها کنار بیاید و در صورت امکان آنها را تغییر و بهبود دهد.
درمان روان پویشی
یکی دیگر از درمانهای غیردارویی اضطراب و افسردگی درمان روان پویشی است. از این روش به طور معمول برای درک بهتر زندگی روزمره استفاده میشود. این روش بر اساس گفتاردرمانی پیش میرود و فرد در آن به صحبت درباره واقعیتهای امروزی زندگی میپردازد و ناخودآگاه به تجربیات زمان کودکی خود باز میگردد. درمانگر در این شیوه به بازتاب دادن دوران کودکی و تجربیات فرد میپردازد تا به کمک آنها نحوه درک و کنار آمدن با مسائل را به او آموزش دهد.
دارودرمانی
یکی از روشهای مؤثر دیگر که برای بیماران با علائم شدید تجویز میشود دارو درمانی است. به طور معمول به شکلهای زیر از داروها برای درمان افسردگی استفاده میشود:
- ضدافسردگیها مانند SSRIها (فلوکستین، سیتالوپرام) و SNRIها (ونلافاکسین).
- داروهای ضداضطراب مانند بوسپیرون یا بنزودیازپینها (که باید کوتاهمدت مصرف شوند).
- تثبیتکنندههای خلق برای بیمارانی که نوسانات شدید خلقی دارند.
توجه به این نکته ضروری است که دارو باید حتماً توسط روانپزشک تجویز شود تا فرد دچار عوارض جانبی یا وابستگی نشود.
اصلاح سبک زندگی
اصلاح سبک زندگی در کنار درمان حرفهای میتواند نقش مؤثری در بهبود فرد ایفا کند. از جمله اقداماتی که میتوان در زندگی روزمره انجام داد موارد زیر هستند:
- ورزش منظم: فعالیت بدنی ترشح هورمونهای شادیآور مثل اندورفین و سروتونین را افزایش میدهد.
- تغذیه سالم: مصرف غذاهای غنی از امگا ۳، ویتامینهای گروه B و منیزیم به بهبود خلق کمک میکند.
- خواب کافی: کمخوابی یکی از محرکهای اصلی اضطراب و افسردگی است.
- مدیریت استرس: تکنیکهایی مانند مدیتیشن، یوگا و تمرین تنفس عمیق بسیار مؤثر هستند.
- کاهش مصرف الکل و کافئین: این مواد میتوانند علائم اضطراب را تشدید کنند.
حمایت اجتماعی
حمایت دوستان، خانواده و گروههای درمانی میتواند نقش کلیدی در اعمال افسردگی و اضطراب داشته باشد. به افراد توصیه میشود در گروههای حمایتی شرکت داشته باشند تا احساس تنهایی کمتری کنند و از طرفی انگیزه بیشتری برای درمان پیدا کنند.
درمانهای نوین
پیشرفتهای علم پزشکی روشهای جدیدی را برای درمان افسردگی و اضطراب معرفی کردهاند. از جمله این روشها موارد زیر هستند:
- تحریک مغناطیسی مغز (TMS): روشی غیرتهاجمی که با امواج مغناطیسی فعالیت مغز را تنظیم میکند.
- تحریک عصب واگ (VNS): شامل استفاده از دستگاهی برای تحریک الکتریکی عصب واگ است.
- کتامین تراپی: به شکل کنترلشده از کتامین برای درمان افسردگی مقاوم به درمان استفاده میشود.
- نوردرمانی: بهویژه برای افسردگی فصلی مؤثر است.
تکنیکهای خودیاری
تکنیکهای خودیاری به مجموعه فعالیتهایی گفته میشود که با یادگیری و اجرای روشهای ساده به فرد کمک میکنند تا به روند درمان خود یاری رساند. از جمله این تکنیکها موارد زیر هستند:
- نوشتن افکار و احساسات در دفترچه یادداشت.
- تمرین شکرگزاری روزانه.
- تقسیم اهداف بزرگ به مراحل کوچکتر.
- یادگیری مهارتهای مدیریت زمان.
نقش طب مکمل در درمان افسردگی و اضطراب
برخی از افراد در روند درمان خود به دنبال روشهای طبیعیتر برای درمان هستند؛ هرچند این روشها نباید جایگزین درمان اصلی باشند. این روشها به شکل مکمل در کنار درمانهای اصلی میتوانند تا حدی کمککننده باشند؛ اما حتماً باید زیر نظر درمانگر از آنها استفاده کرد.
برای پیشگیری از بازگشت افسردگی و اضطراب چه باید کرد؟
یکی از چالشهای اصلی افراد پس از تجربه افسردگی نگرانی در مورد بازگشت علائم پس از بهبود نسبی است. برای پیشگیری از بازگشت افسردگی و اضطراب باید موارد زیر را حتماً رعایت کرد:
- به اتمام رساندن درمان دارویی یا رواندرمانی
- حفظ سبک زندگی سالم
- خودداری از قطع ناگهانی داروها
- توجه به نشانههای اولیه بازگشت بیماری و اقدام سریع برای درمان
چه زمانی برای درمان افسردگی باید اقدام نمود؟
شناسایی علائم اولیه افسردگی و مراجعه به درمانگر از اهمیت بالایی برخوردار است. از جمله علائمی که افراد میتوانند از طریق آنها پی به احساس افسردگی خود ببرند موارد زیر هستند:
- احساس ناامیدی
- بدبین بودن به وقایع زندگی
- احساس غمگینی، پوچی و اضطراب شدید
- ناراحتی، گریه زیاد و عصبانیت شدید
- احساس ضعف، خستگی و کاهش انرژی
- از دست دادن اشتها و تغییرات وزنی شدید
- عدم تمرکز کافی در حین تصمیمگیری یا حفظ کردن مطالب
- دردهای جسمانی بدون دلیل مشخص
- از دست دادن علاقه نسبت به کارهای سرگرمکننده و لذتبخش گذشته
- تغییرات میل جنسی
- به وجود آمدن افکار مربوط به خودکشی یا حتی اقدام به آن، خودآزاری و مرگ
چرا درمان افسردگی از اهمیت بالایی برخوردار است؟
عدم درمان افسردگی و بیتوجهی به آن میتواند با پیشرفت منجر به مشکلات جسمی، روانی و رفتاری در فرد شود و تمام جنبههای زندگی فرد را تحتتأثیر قرار دهد. برخی از عوارض افسردگی به شرح زیر هستند که باعث میشوند درمان این اختلال جدی گرفته شود:
- افزایش وزن با زمینهسازی برای مشکلاتی نظیر بیماریهای قلبی عروقی، دیابت و سندروم متابولیک
- تجربه مشکلات جسمی در بدن
- رنج بردن از فوبیا، اضطراب و حملات پانیک
- داشتن افکار خودکشی یا اقدام به آن
- سوء مصرف الکل و مواد مخدر
آیا افسردگی در کودکان و نوجوانان نیز وجود دارد؟
پاسخ به این سؤال مثبت است. افسردگی تنها گریبانگیر افراد بالغ نمیشود و حتی میتوان آن را در کودکان و نوجوانان نیز مشاهده کرد. بسیار مهم است والدین به نشانهها و علائم افسردگی در کودک خود توجه داشته باشند تا هرچه سریعتر برای درمان اقدام کنند. از جمله علائم افسردگی در کودکان موارد زیر هستند:
- احساس خشم حتی در مورد مسائل کوچک
- تحریکپذیری یا خلق برانگیخته
- کاهش اعتماد به نفس
- احساس گناه یا بیارزشی
- درگیری با والدین یا دوستان
- اشکال در تمرکز، به یاد سپردن و تصمیمگیری
- حساسیت بیش از اندازه به طرد شدن یا احساس نیاز داشتن به تأیید
- تغییر دراشتها
- بیخوابی و یا خوابیدن بیش از اندازه
درمان افسردگی و اضطراب در اندرزگو
همانطور که گفته شد عوارض اضطراب و افسردگی بسیارند و عدم درمان این اختلالات میتواند مشکلات بسیاری را برای فرد به وجود آورد. پس از مشاهده نشانهها باید درمان افسردگی و اضطراب توسط یک درمانگر متخصص و باتجربه انجام شود. یکی از کلینیکهایی که افراد میتوانند برای درمان افسردگی و اضطراب به آن مراجعه کنند کلینیک روانشناسی پایا نام دارد. این کلینیک در اندرزگو تهران از متخصصان شناخته شده همچون دکتر حسین فوده استفاده میکند تا بتواند با راهکارهای کاربردی به کنترل و درمان این اختلالات روانی یاری رساند.
سوالات متداول
بله، افسردگی و اضطراب در صورت مراجعه به متخصص روانپزشکی و روانشناسی با روشهایی مانند درمان شناختیرفتاری (CBT)، دارودرمانی و اصلاح سبک زندگی کاملاً قابل کنترل و درمان هستند.
مدت زمان درمان بستگی به شدت علائم و نوع درمان دارد، اما معمولاً بین چند هفته تا چند ماه زمان لازم است تا تغییرات مثبت مشاهده شود.
خیر، دارو فقط یکی از روشهاست. بسیاری از بیماران با ترکیب دارودرمانی و رواندرمانی بهترین نتایج را میگیرند.
دلایلی مانند ژنتیک، تجربههای آسیبزا، یادگیری از اطرافیان و تفاوت در ساختار مغز میتوانند باعث فوبیا شوند.
بله، با ادامه درمان، حفظ سبک زندگی سالم، خواب کافی و پیگیری جلسات مشاوره میتوان از بازگشت علائم جلوگیری کرد.
