آیا تا به حال به این فکر کردهاید که اختلال شخصیت مرزی دقیقاً چه نوع اختلالی است؟ شاید در نگاه اول تصور کنید این اختلال همانند اختلال دوقطبی است که در آن فرد دورههای متناوب افسردگی و شیدایی را پشت سر میگذارد؛ اما باید بگوییم این تصور نادرست است. این بیماری که در دستهبندی اختلالات شخصیتی جای میگیرد، ماهیتی کاملاً متفاوت دارد. مبتلایان به این اختلال انگار بر مرز و لبهای باریک قدم برمیدارند. هر آن ممکن است به یک سمت این مرز سقوط کنند و واکنشهایی غیرقابل پیشبینی از خود نشان دهند. اگر تمایل دارید شناخت دقیقتری از این اختلال شخصیتی به دست آورید، مطالعه این مقاله از کلینیک روانشناسی پایا را تا انتها دنبال کنید.
کلینیک روانشناسی پایا با مدیریت دکتر حسین فوده، به عنوان بهترین کلینیک روانشناسی در قائم مقام فراهانی، آماده ارائه خدمات تخصصی مشاوره و درمان انواع اختلالات روانی شما عزیزان میباشد.
اختلال شخصیت مرزی چیست؟
پیش از هر چیز بگذارید به این پرسش پاسخ دهیم که اختلال شخصیت مرزی (BPD) چیست؟ در این حالت، فرد مبتلا دچار نوسانات شدید عاطفی، روابط بینفردی بیثبات و رفتارهای تکانشی میگردد.
بسیاری تفاوت میان اختلال دوقطبی و اختلال بوردرلاین و مرزی را درک نمیکنند و به اشتباه این دو را یکسان میپندارند.
حال آنکه این دو کاملاً متمایز هستند؛ اختلال دوقطبی در واقع نوعی بیماری خلقی محسوب میشود که در آن فرد نوسانات دورهای در حالتهای روحی خود تجربه میکند؛ اما همانطور که اشاره شد اختلال بوردرلاین در زمره اختلالات شخصیتی قرار دارد.
افراد مبتلا به اختلالات شخصیتی به شکل مزمن از الگوهای رفتاری ناکارآمد و انعطافناپذیر پیروی میکنند که در نهایت منجر به ایجاد مشکل در روابط اجتماعی و دیگر ابعاد زندگی فرد میشود. در ادامه این مقاله به بررسی بیشتر این اختلال و روشهای مدیریت و درمان آن خواهیم پرداخت.
مقاله مرتبط: اختلال شخصیت ضد اجتماعی
علائم اختلال شخصیت مرزی
علائم و نشانههای اختلال شخصیت مرزی عموماً در سالهای پایانی نوجوانی یا اوایل دوران بزرگسالی خود را نشان میدهند. این نشانهها معمولاً از شخصی به شخص دیگر متفاوت بوده و علایم آن از موارد خفیف تا بسیار شدید ظاهر میشوند؛ اما در هر صورت مبتلایان به BPD دست کم پنج مورد از نشانههای زیر را برای مدت شش ماه یا بیشتر تجربه خواهند کرد.
ترس از رها شدن
افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی (BPD) اغلب از تنها ماندن و طرد شدن وحشت دارند. اگر حس کنند کسی آنها را رها کرده یا نادیده گرفته، ممکن است دچار ترس یا خشم شدید شوند. برای جلوگیری از طرد شدن، گاهی محبت افراطی نشان میدهند و گاهی از ایجاد روابط صمیمی دوری میکنند.
روابط ناپایدار
روابط این افراد معمولاً آشفته و بیثبات است، چون دیدگاهشان نسبت به دیگران به شکل ناگهانی تغییر میکند. ممکن است یک روز کسی را دوست داشته باشند و روز بعد از او متنفر شوند. این نوسان شدید، روابطشان را دچار مشکل میکند.
خودانگاره ناپایدار
این افراد تصویر روشنی از خود ندارند و دیدشان نسبت به خودشان همیشه در حال تغییر است. در نتیجه، اغلب اهداف و باورهای ثابتی ندارند و ممکن است مدام شغل یا عقایدشان را عوض کنند.
تغییرات سریع خلقوخو
خلق افراد مبتلا به BPD در عرض چند ساعت یا چند روز به شدت عوض میشود. این نوسانات احساسی زندگی روزمره آنها را تحت تأثیر قرار میدهد.
رفتارهای تکانشی
این افراد ممکن است دست به کارهای خطرناک بزنند، مثل مصرف مواد، رابطه جنسی پرخطر، رانندگی خطرناک یا قمار. این رفتارها اغلب پیامدهای جدی برایشان دارد.
خودآزاری یا خودکشی
بعضی از مبتلایان به BPD با آسیب زدن به بدن خود، مثل کندن پوست یا سوزاندن خود، سعی میکنند با دردهای روانی مقابله کنند. افکار خودکشی نیز در میان آنها شایع است.
مدیریت خشم
کنترل خشم برای این افراد سخت است. ممکن است به سرعت عصبانی شوند، پرخاشگری کنند و بعد از آن احساس گناه و شرم داشته باشند.
احساس پوچی
بسیاری از این افراد درون خود را خالی و بیارزش میبینند و حس میکنند زندگیشان هدفی ندارد. این احساس پوچی گاهی آنها را آزار میدهد.
افکار پارانوئید
در مواقع استرس شدید، ممکن است دچار شک و بدبینی شوند یا حتی فکر کنند کسی قصد آسیب به آنها را دارد. این افکار معمولاً موقتی هستند.
علل اختلال روانی شخصیت مرزی
دلیل دقیق اختلال شخصیت مرزی هنوز کاملاً مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد که چند عامل مهم در بروز آن نقش دارند:
● عوامل ژنتیکی: اگر در خانواده سابقه مشکلات روانی وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به BPD بیشتر میشود.
● تجربیات کودکی: آسیبهای روحی، جسمی یا سوءاستفاده در کودکی میتواند زمینهساز این اختلال باشد.
● اختلالات شیمیایی مغز: عدم تعادل در مواد شیمیایی مغز، مثل سروتونین، میتواند بر احتمال بروز اختلال روانی شخصیت مرزی تأثیر بگذارد.
مقاله مرتبط: اختلال پانیک (حملات پانیک) چیست و چگونه کنترل میشود؟
عوارض اختلال شخصیت مرزی چیست؟
اگر اختلال شخصیت مرزی درمان نشود، افراد مبتلا به آن ممکن است با مشکلات جدیتری روبرو شوند، از جمله:
● اعتیاد به مواد مخدر یا الکل
● انجام رفتارهای خودآزاری
● اقدام به خودکشی
● ابتلا به افسردگی و اضطراب
● دشواری در حفظ روابط سالم با دیگران
● ناپایداری شغلی و تحصیلی
● افزایش احتمال بروز اختلالات روانی دیگر
تشخیص و درمان زودهنگام این عوارض میتواند زندگی افراد مبتلا به اختلال روانی شخصیت مرزی را از عوارض بیشتر این بیماری روانی نجات دهد. به همین دلیل، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک برای دریافت کمک تخصصی بسیار اهمیت دارد.
چه اختلالاتی همراه با اختلال روانی شخصیت مرزی دیده میشوند؟
افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی ممکن است همزمان با اختلالات زیر نیز مواجه شوند:
● اختلالات خوردن
● اختلال دوقطبی
● اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
● اختلال کمبود توجه/بیشفعالی (ADHD)
● سایر اختلالات شخصیتی
● افسردگی
● اعتیاد به الکل یا مواد مخدر
● اختلالات اضطرابی
روشهای درمان اختلال شخصیت مرزی
اختلال شخصیت مرزی (BPD) یکی از پیچیدهترین اختلالات روانی است که با نواسانات خلقی و احساسی شدید، روابط آشفته و رفتارهای ناگهانی و تکانشی همراه است. درمان این اختلال نیازمند ترکیبی از روشهای مختلف است تا به فرد کمک کند زندگی بهتری داشته باشد. در ادامه، برخی از مؤثرترین روشهای درمانی برای مدیریت و درمان BPD را بررسی میکنیم.
رواندرمانی (گفتاردرمانی)
در این روش، درمانگر به فرد کمک میکند تا انگیزهها و ترسهای پنهان در افکار و رفتارهایش را شناسایی کند. رواندرمانی میتواند به بهبود روابط و مدیریت بهتر احساسات کمک فراوانی کند.
رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)
DBT به طور ویژه برای افراد مبتلا به BPD طراحی شده است. این روش بر پذیرش شرایط زندگی و تغییر رفتارهای مخرب تمرکز دارد و مهارتهایی مانند کنترل هیجانات شدید، کاهش خودآزاری و تقویت روابط را آموزش میدهد. DBT معمولاً شامل جلسات فردی و گروه درمانی است تا فرد بتواند مهارتهای اجتماعی و عاطفی را بهتر یاد بگیرد.
درمان شناختی-رفتاری (CBT)
در این روش، درمانگر و فرد با همکاری هم، الگوهای فکری منفی را بررسی میکنند و راههای جایگزین برای تفکر و رفتار پیدا میکنند. CBT به فرد کمک میکند تا با تغییر افکار ناسالم، رفتارهای سازگارانهتری داشته باشد.
گروه درمانی
در این روش، چند نفر تحت نظارت یک درمانگر، درباره مشکلات خود صحبت میکنند. گروه درمانی به افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی (BPD) کمک میکند تا تعامل بهتری با دیگران داشته باشند و احساسات خود را به شیوهای سالم بیان کنند.
در نهایت، انتخاب بهترین روش درمانی به شرایط و نیازهای هر فرد بستگی دارد. مشورت با یک متخصص سلامت روان میتواند به پیدا کردن مناسبترین راهحل برای درمان فرد کمک کند.
نظر متخصصان درباره این اختلال چیست؟
کارشناسان بر این باورند که اختلال شخصیت مرزی ترکیبی از دو عامل اصلی، ژنتیک افراد و تأثیرات محیطی و اجتماعی است. بسیاری از مبتلایان، دوران کودکی دشوار و ناخوشایندی را پشت سر گذاشتهاند که در ایجاد این اختلال نقش داشته است.
میک فینگان، یک مرد ۳۷ ساله اهل دوبلین که با اختلال روانی شخصیت مرزی مبتلا است، او میگوید مشکلاتش ریشه در دوران کودکیاش دارد: «من کودکی بیپناه بودم که در خانوادهای معتاد به الکل و هروئین بزرگ شدم. از ۱۶ سالگی مجبور شدم شبها را بیرون از خانه بگذرانم، چون مرا از خانه بیرون کرده بودند. یک بار به پلیس مراجعه کردم و از آزار جنسی و تجاوز شکایت کردم، اما پس از بررسی گفتند پیگرد قانونی صورت نمیگیرد.»
تحقیقات اخیر دانشگاه منچستر نشان داده است که افراد مبتلا به BPD نسبت به کسانی که اختلال روانی ندارند، ۱۳ برابر بیشتر احتمال دارد در کودکی مورد سوءرفتار قرار گرفته باشند. جرالد کریسمن، روانپزشک آمریکایی با ۳۰ سال سابقه کار با بیماران مرزی و نویسنده کتابهایی مثل «ازت متنفرم، مرا ترک نکن»، میگوید: «موارد شدیدتر ابتلا به این بیماری معمولاً کسانی هستند که در کودکی آزار جسمی، جنسی یا رهاشدگی را تجربه کردهاند».
کلام پایانی
اختلال شخصیت مرزی (BPD) یکی از اختلالات روانی است که با ناپایداری در روابط بین فردی، خودپنداری ناپایدار و نوسانات شدید هیجانی شناخته میشود. مبتلایان اغلب احساسات بسیار شدید، رفتارهای تکانشی و مشکل در مدیریت خشم را تجربه میکنند.
درمان این اختلال معمولاً شامل روشهایی مثل رواندرمانی، رفتاردرمانی دیالکتیکی و تکنیکهای جدید مانند درمانهای آنلاین و نوروفیدبک است. تشخیص و درمان زودهنگام میتواند زندگی این افراد را بهطور قابل توجهی بهبود بدهد.
کلینیک روانشناسی پایا با تیم متخصصی متشکل از روانشناسان و روانپزشکان، خدمات مشاوره و درمانی برای افراد مبتلا به اختلالات روانی، از جمله اختلال روانی شخصیت مرزی، ارائه میدهد. این کلینیک به عنوان بهترین کلینیک روانشناسی در اندرزگو و تهران، امکانات فراوانی برای مشاوره حضوری با کیفیت فراهم کرده تا بیماران در هر شرایطی بتوانند از کمکهای تخصصی استفاده نمایند.
سوالات متداول
از جمله علائم شایع میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ترس از رها شدن
روابط آشفته
نوسانات شدید خلقی
رفتارهای خطرناک یا خودآزاری
احساس پوچی یا بیارزشی
مشکلات در کنترل خشم
اختلال شخصیت مرزی یک اختلال شخصیتی است که با نوسانات شدید عاطفی، روابط بیثبات، ترس از طرد شدن و رفتارهای تکانشی مشخص میشود. برخلاف اختلال دوقطبی که یک اختلال خلقی است و نوسانات آن دورهای و قابل پیشبینی هستند، در BPD نوسانات هیجانی میتوانند ناگهانی، کوتاهمدت و بسیار شدید باشند.
علت دقیق مشخص نیست اما عوامل زیر در بروز این اختلال نقش دارند:
ژنتیک و سابقه خانوادگی
تجارب تلخ در کودکی مانند سوءاستفاده یا بیتوجهی
عدم تعادل شیمیایی در مغز مانند سطح پایین سروتونین
بله، با استفاده از روشهایی مانند رواندرمانی (بهویژه DBT)، درمان شناختی-رفتاری (CBT)، گروهدرمانی و در برخی موارد، دارودرمانی، میتوان علائم BPD را به طور مؤثر کنترل کرد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید.
درمان اصلی این اختلال، رواندرمانی است. اما در صورت نیاز، برای کنترل علائم جانبی مانند اضطراب، افسردگی یا بیخوابی، ممکن است روانپزشک داروهایی مانند ضدافسردگی، تثبیتکننده خلق یا ضداضطراب تجویز کند.
