در بطن بحرانهایی چون جنگ، حملات نظامی، ناامنی یا شرایط فوقالعاده، انسان نه تنها با تهدیدات بیرونی بلکه با طوفانهای درونی نیز روبرو میشود. اضطراب، غم، ناامیدی، بیاعتمادی، ترس از آینده و سوگ از دست دادن عزیزان یا خانه و کاشانه، همگی تجاربی روانشناختیاند که در چنین موقعیتهایی شعلهور میشوند. در این میان، آنچه به انسان کمک میکند تا از دل بحران بگذرد و فرو نپاشد، تابآوری (resilience) است.
در صورت تمایل می توانید به فایل صوتی این محتوا گوش دهید
نویسنده این مقاله: دکتر محمدباقر سبطالشیخ _ روانشناس، نوروتراپیست و زوجدرمانگر
تابآوری چیست؟
تابآوری، توانایی روانی انسان برای بازگشت به تعادل اولیه یا سازگاری مؤثر در برابر فشارهای روانی و رویدادهای آسیبزا است. افراد تابآور الزاما مصون از درد و آسیب نیستند، اما توانایی عبور از آن را دارند.
نشانههای افراد تابآور در شرایط جنگی
- توانایی تنظیم هیجانات در مواجهه با ترس و اضطراب
- داشتن نگاه معناگرا به رنج (مثلاً دیدن بحران به عنوان فرصتی برای رشد، انسجام یا همدلی اجتماعی)
- مهارت در حل مسئله و تصمیمگیری تحت فشار
- پشتیبانی از سوی خانواده، دوستان یا گروههای اجتماعی
- استفاده از راهبردهای خودمراقبتی روانی، جسمی و معنوی
عوامل مؤثر بر تابآوری در بحرانهای جنگی
۱. سبکهای مقابلهای سالم: تمرکز بر راهحل، حفظ امید، پذیرش واقعیت، و توان گفتوگو درونی مثبت.
۲. شبکه حمایت اجتماعی: حتی در دوری و آوارگی، تماس با دیگران (حضوری یا مجازی) احساس تعلق و امنیت ایجاد میکند.
۳. باورهای مذهبی یا معنوی: در شرایطی که کنترل بیرونی ممکن نیست، پناه بردن به معنا و ایمان میتواند آرامشبخش باشد.
۴. آگاهی روانشناختی: شناخت نشانههای اختلالات روانی، مثل PTSD، افسردگی یا اضطراب حاد و مراجعه به منابع درمانی.
راهکارهایی برای تقویت تابآوری در بحران
- محدود کردن مواجهه با اخبار و تصاویر خشونتآمیز
- حفظ ساختار روزمره (حتی در پناهگاه یا آوارگی)
- انجام فعالیتهای بدنی، هنری یا معنوی ساده اما منظم
- گفتوگوی درمانی یا نوشتن درباره احساساتپ
- کمک به دیگران (که احساس اثربخشی و معنا را تقویت میکند)
سخن پایانی
در دنیای بحرانزده امروز، تابآوری نه یک امتیاز که ضرورتی حیاتی است. روان ما، اگرچه آسیبپذیر است، اما توان ترمیم، بازسازی و حتی شکوفایی در دل بحران را دارد؛ به شرط آنکه به آن توجه کنیم، حمایت بگیریم و در مسیر بازیابی، تنها نمانیم.
سوالات متداول
تابآوری توانایی فرد برای حفظ تعادل روانی و بازگشت به حالت عملکرد طبیعی پس از تجربه بحران یا رویدادهای آسیبزاست. این ویژگی در شرایط جنگی به انسان کمک میکند از فروپاشی روانی جلوگیری کرده و مسیر بازیابی را طی کند.
خیر. افراد تابآور هم احساس درد، غم و اضطراب را تجربه میکنند، اما توان مقابله، پذیرش و رشد از دل این رنج را دارند.
توانایی تنظیم هیجانات، نگاه معناگرا به رنج، مهارت در حل مسئله، برخورداری از حمایت اجتماعی و استفاده از روشهای خودمراقبتی.
عوامل تقویتکننده شامل: سبکهای مقابلهای سالم، حمایت اجتماعی، باورهای معنوی، و آگاهی روانشناختی. نبود این عوامل ممکن است تابآوری را تضعیف کند.
با حفظ ساختار روزمره، محدود کردن مواجهه با اخبار منفی، انجام فعالیتهای آرامبخش، گفتوگوی درمانی، نوشتن احساسات و کمک به دیگران.
