همه ما در زندگی خود لحظاتی از نگرانی و اضطراب را تجربه کردهایم و میتوان گفت این تجربه بخشی طبیعی از زندگی هر فرد محسوب میشود. اما گاهی این حس به شکل مزمن و طولانیمدت ادامه پیدا میکند و انگار اضطراب و دلشوره از وجود ما جدا نمیشود. در چنین شرایطی، ما با پدیده اختلالات اضطرابی روبرو هستیم که پیامدهای بسیاری به همراه دارد؛ اختلالی که معمولاً به صورت مداوم وجود دارد و درمان آن نیز زمانبر است.
انواع اختلالات اضطرابی در ۹ گروه اصلی دستهبندی میشوند: اضطراب فراگیر، اختلال پانیک یا وحشتزدگی، اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال فوبیا، اختلال آگورافوبیا، اختلال اضطراب جدایی، فوبیای خاص، اختلال اضطراب ناشی از مصرف دارو و اضطراب مرتبط با بیماریهای دیگر. در این مقاله، درباره هر یک از این موارد مفصلاً صحبت خواهیم کرد. بنابراین، تا انتهای این بررسی با ما باشید.
اگر نیاز به خدمات روانشناسی معتبر در تهران داشتید و یا به دنبال بهترین کلینیک روانشناسی در قائم مقام فراهانی بودید، کلینیک روانشناسی پایا، با دکتر حسین فوده، آماده ارائه انواع مشاورههای تخصصی و درمان برای انواع مشکلات و اختلالات اضطرابی شما عزیزان می باشد.
در صورت تمایل می توانید به فایل صوتی این محتوا گوش دهید
اختلالات اضطرابی چیست؟
اضطراب پاسخی طبیعی و خودتنظیمکننده بدن (هموستاتیک طبیعی بدن) به فشارهای روانی است که به ما کمک میکند با شرایط مختلف سازگار شویم. درواقع، این واکنش یک مکانیسم بقاست که برای دوری از خطرها، افزایش هوشیاری و آمادگی برای مواجهه با تهدیدها (مثل واکنش جنگ یا گریز) میباشد.
این رفتار نه تنها در انسانها، بلکه در حیوانات نیز هنگام روبرو شدن با خطر دیده میشود. با این حال، انسانها حتی با پیشبینی یک موقعیت استرسزا هم ممکن است این واکنش را از خود نشان دهند.
اضطراب پدیدهای غیرعادی نیست و بخشی طبیعی از زندگی همه ما محسوب میشود. افراد گاهی در برخورد با موقعیتهای دشوار مانند مشکلات سلامتی، مالی، شغلی، خانوادگی یا رویدادهای مهم زندگی، دچار نگرانی و اضطراب میشوند.
معمولاً اینگونه اضطرابهای گذرا و موقت، پس از مدتی بهخودیخود از بین میروند. اما در انواع اختلالات اضطرابی، فرد حتی در موقعیتهای عادی و روزمره نیز به طور مداوم و شدید دچار ترس و نگرانی میشود، بهگونهای که میزان اضطراب او با میزان خطر واقعی تناسبی ندارد.
این مشکل روانشناختی، به دلیل ایجاد موانع در عملکرد طبیعی و بروز رفتارهای ناسازگارانه، غیرمنطقی و آزاردهنده، کیفیت زندگی فرد را تحتتأثیر قرار داده و زندگی وی را مختل میکند.
مقاله مرتبط: بررسی جامع انواع اختلالات اضطرابی
انواع اختلالات اضطرابی
اختلالات اضطرابی به شکلهای گوناگونی بروز پیدا میکنند. در ادامه به بررسی دقیق انواع اختلالات اضطرابی خواهیم پرداخت.
اختلال اضطراب فراگیر (GAD)
اختلال اضطراب فراگیر از شایعترین انواع اختلالات اضطرابی محسوب میشود. در این شرایط، فرد به صورت مداوم و بدون دلیل مشخصی، دائما ترس و اضطراب دارد. این نوع اضطراب به شدت زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار میدهد.
تفاوت اختلال GAD با نگرانیهای معمولی در این است که این احساسات بدون هیچ علت مشخصی ایجاد میشوند و با استرسهای گذرای روزمره متفاوت هستند. نگرانیهای بیمنطق و مداوم از ویژگیهای اصلی این اختلال محسوب میشوند.
افرادی که اختلال اضطراب فراگیر را تجربه میکنند، تقریباً همیشه در حالت اضطراب به سر میبرند، حتی وقتی که دلیل واقعی برای این احساس وجود ندارد. این افراد معمولاً با پیشبینی وقایع ناخوشایند و ترس از رخ دادن بدترین اتفاقها زندگی میکنند. این نگرانیهای شدید میتواند عملکرد طبیعی فرد را مختل کرده و کیفیت زندگی فرد را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
اختلال پانیک یا وحشتزدگی
در اختلال پانیک، افراد ممکن است به صورت ناگهانی و غیرمنتظره دچار حملات مکرر اضطرابی شوند. مبتلایان به این اختلال ناگهان احساس ترس شدید، درماندگی یا از دست دادن کنترل را تجربه میکنند.
نکته قابل توجه این است که این حملات اضطرابی معمولاً در مواقعی رخ میدهد که هیچ خطر واقعی یا محرک مشخصی وجود ندارد. این وضعیت میتواند برای فرد بسیار آزاردهنده باشد و روال عادی زندگی او را مختل کند.
از جمله نشانههای بارز اختلال پانیک نسبت به سایر انواع اختلالات اضطرابی عبارتند از:
● تعریق شدید
● تپش قلب و افزایش ضربان
● احساس درد در ناحیه سینه
● لرزش بدن یا احساس گز گز
● ترس از وقوع فاجعهای قریبالوقوع
● احساس از دست دادن کنترل خود و زندگی
اختلال اضطراب اجتماعی
اختلال اضطراب اجتماعی از آن دسته مشکلات روانی است که فرد را پیوسته نگران برداشت و قضاوت دیگران میکند. کسانی که با این مشکل دست به گریبانند، هنگام روبرو شدن با جمع، ترس بسیار شدیدی را تحمل میکنند و احساس میکنند هیچ تسلطی بر آن ندارند. برای بعضی افراد، این ترس آنقدر قوی است که حتی آنها را از حضور در محیطهای اجتماعی مثل محل کار یا مدرسه بازمیدارد.
نشانههای این اختلال عبارتند از:
● احساس ناراحتی در ناحیه شکم
● منقبض شدن ماهیچههای بدن
● لرزش دست و پا
● سرخ شدن صورت و تعریق زیاد
● مشکل در برقراری تماس چشمی با دیگران و به طور کلی ارتباط برقرار کردن
● حرف زدن با صدایی بسیار ضعیف و آرام
● ترس از اینکه دیگران دربارهشان قضاوت بدی داشته باشند
مقاله مرتبط: نشانههای اضطراب شدید و راههای کنترل آن
اختلال فوبیا
فوبیا نیز یکی دیگر از انواع اختلالات اضطرابی محسوب میشود. در این حالت، فرد ترس یا تنفر بسیار شدیدی نسبت به موقعیتها یا چیزهای خاصی پیدا میکند. مبتلایان به این اختلال، بدون دلیل منطقی از آن موقعیتها یا اشیا وحشت دارند و میزان اضطرابشان با میزان خطر واقعی تناسبی ندارد.
مقاله مرتبط: چگونه با ترسها و فوبیاهای خود مقابله کنیم؟
اختلال آگورافوبیا
آگورافوبیا هم یکی از انواع اختلالات اضطرابی است که نشانههایش خیلی شبیه به اختلال فوبیاست. اما تفاوتش اینجاست که آگورافوبیا به عنوان یکی از شدیدترین انواع اضطراب در مواجهه با موقعیتهای خاصی شناخته میشود مثل:
● بودن در فضاهای تنگ و بسته
● قرار گرفتن در مکانهای خیلی وسیع و باز
● ایستادن در صف یا میان جمعیت
● تنها ماندن در خارج از خانه
● استفاده از وسایل نقلیه عمومی
اختلال اضطراب جدایی
این مشکل فقط مربوط به کودکان نیست و بزرگسالان هم ممکن است با آن درگیر باشند. کسانی که این اختلال را دارند، از دور شدن از کسانی که به آنها دلبستگی دارند، وحشت دارند. آنها همیشه این نگرانی را دارند که وقتی از عزیزانشان جدا هستند، اتفاق ناگواری برایشان بیفتد. یکی از نشانههای اصلی این اختلال در میان انواع اختلالات اضطرابی، خواب بد دیدن درباره جدا شدن از افراد مهم زندگی است.
فوبیای خاص
این نوع از اضطراب زمانی است که فرد ترس بسیار شدیدی از چیزها یا موقعیتهای مشخصی دارد. بعضی از چیزهایی که ممکن است باعث این ترس شدید شوند عبارتند از: دیدن خون، بودن در ارتفاع زیاد، مسافرت با هواپیما، آمپول زدن و بعضی حیوانات مثل عنکبوت، سگ یا مار.
اختلال اضطراب ناشی از دارو
مصرف بعضی داروها، مخصوصاً داروهای غیرقانونی یا قطع ناگهانی داروهای خاص بدون نظر پزشک، میتواند باعث بروز نشانههای اختلال اضطرابی شود.
اضطراب ناشی از بیماریهای دیگر
این حالت هم یکی از انواع اختلالات اضطرابی است که در آن فرد به دلیل یک بیماری یا مشکل جسمی دیگر، دچار نگرانی و ترس شدید میشود. اگرچه این مورد به عنوان یک اختلال جداگانه شناخته نمیشود، اما میتواند روی زندگی روزمره فرد اثر بگذارد و آن را دشوار کند.
عوامل زمینهساز ابتلا به انواع اختلالات اضطرابی
بعضی شرایط و عوامل میتوانند احتمال ابتلا به انواع اختلالات اضطرابی را بیشتر کنند. این عوامل شامل موارد زیر میشوند:
● سابقه مشکلات روانی و سایر اختلالات روحی: اگر فردی مشکلات روانی مثل افسردگی داشته باشد، احتمال اینکه دچار اختلال اضطرابی هم بشود بیشتر میشود. همچنین اختلالات اضطرابی میتوانند در خانوادهها دیده شوند، پس اگر یکی از بستگان نزدیک شما این مشکل را داشته باشد، ممکن است شما هم در معرض خطر باشید.
● آسیبهای دوران کودکی: تجربه سوءرفتارهای عاطفی، جسمی یا جنسی در کودکی میتواند باعث ایجاد انواع اختلالات اضطرابی شود که نشانههای آن ممکن است سالها بعد در بزرگسالی خودش را نشان دهد.
● حوادث ناگوار و تروما در زندگی: تجربه رویدادهای تلخ و آسیبزا یا حتی شاهد چنین اتفاقاتی بودن، خطر ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه را افزایش میدهد که خود میتواند باعث حملات پانیک شود. اتفاقات استرسزای زندگی مثل از دست دادن عزیزان یا مواجهه با خشونت نیز احتمال ابتلا به اختلالات اضطرابی را بیشتر میکنند.
● بیماریهای جدی یا مزمن: نگرانی همیشگی درباره سلامت خود یا اطرافیان، یا مراقبت از بیماران میتواند باعث اضطراب شدید و ناتوانی فرد شود.
● مصرف مواد اعتیادآور و مضر: استفاده از الکل و داروهای غیرقانونی خطر ابتلا به اختلالات اضطرابی را بالا میبرد. بسیاری از افراد برای کاهش علائم اضطراب یا خوددرمانی به این مواد روی میآورند، در حالی که این کار فقط مشکل را بدتر میکند.
اگر فکر میکنید ممکن است اختلال اضطرابی داشته باشید، بهتر است به روانپزشک یا روانشناس مراجعه کنید تا با بررسی و معاینه تخصصی، درمان مناسب برای کنترل این مشکل را به شما ارایه دهد.
کلام پایانی
همانطور که گفتیم اختلالات اضطرابی انواع مختلفی دارند از جمله: اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک، اختلال اضطراب اجتماعی، انواع فوبیاها، آگورافوبیا، اختلال اضطراب جدایی، فوبیای خاص، و همچنین اضطراب ناشی از مصرف دارو یا بیماریهای دیگر. اگر شما یا اطرافیانتان نشانههای یکی از انواع اختلالات اضطرابی را دارید، حتماً از متخصصان سلامت روان کمک بگیرید تا بتوانید این شرایط را به بهترین شکل مدیریت کنید.
برای درمان این اختلال، میتوانید از خدمات تیم متخصصین کلینیک روانشناسی پایا استفاده کنید. مجموعه پایا، به عنوان بهترین کلینیک روانشناسی در اندرزگو و تهران؛ با ارائه مشاورههای حضوری، ارزیابیهای دقیق و طراحی برنامههای درمانی متناسب با شرایط هر فرد، آماده است تا شما را در مسیر کنترل و درمان انواع اختلالات اضطرابی کمک کند.
سوالات متداول
شامل اضطراب فراگیر (GAD)، حمله پانیک، اضطراب اجتماعی، فوبیاهای خاص، OCD، PTSD و اضطراب جدایی است
نگرانی دائمی، بیقراری، مشکل خواب، خستگی، تنش عضلانی و اختلال توجه برای حداقل ۶ ماه
ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی، روانشناختی و ناهنجاریهای عصبی
آغاز ناگهانی ترس شدید همراه با علائمی مثل تپش قلب، تنگی نفس، تعریق، لرزش و ترس از مرگ یا جنون که در چند دقیقه به اوج میرسد
ترس شدید از قضاوت در جمع، پرهیز از تعاملات اجتماعی همراه با مشکلات فیزیکی مثل قرمز شدن، لرزش یا تهوع