ترس ذهنی یا همان ترسهای درونی به نوعی اضطراب و نگرانی گفته میشود که در افکار و باورهای منفی فرد ریشه دارد. این ترس به طور معمول واقعی و ملموس نیست؛ اما تأثیرات بسیاری بر روی کیفیت زندگی، تصمیمگیریها و حتی سلامت جسم و روان میگذارد. آشنایی با ترسهای ذهنی و نحوه درمان آنها بسیار اهمیت دارد تا بتوان یک زندگی عادی را تجربه کرد. در ادامه این مقاله به راهکارهایی میپردازیم که از آنها برای درمان ترس ذهنی استفاده میشود.
ترس ذهنی چیست؟
ترس به عنوان یکی از اساسیترین واکنشهای بدن در هنگام بروز احساسات انسان شناخته میشود. ترس ذهنی به شکل برنامهریزی شده در سیستم فرد وجود دارد و همچون یک غریزه عمل میکند. این ترس از زمان نوزادی در فرد وجود دارد و در هنگام احساس خطر یا احساس ناامنی بروز پیدا میکند.
ترس نقش مهمی در محافظت از فرد دارد و باعث هوشیاری فرد نسبت به خطر و آماده شدن او برای مقابله میشود. ترس در واقع در بسیاری مواقع یک واکنش بسیار طبیعی و مفید به شمار میرود تا از فرد مراقبت کند. ترس همچون احساسات دیگر با توجه به موقعیت میتواند از خفیف تا شدید در نوسان باشد و همچنین مدت زمان آن میتواند کوتاه یا طولانی شود.
ترس به دو نوع عینی و ذهنی تقسیم میشود. ترسهای عینی به ترسهایی گفته میشود که در ورای آنها یک باور منطقی وجود دارد و به بقای فرد کمک میکند. ترس ذهنی اما یک ترس غیرمنطقی است که در سطح ناخودآگاه قرار دارد و ریشه آن میتواند ترس از آینده، ترس از مرگ یا ترس از مسئلهای غیر قابل پیشبینی باشد. این ترس میتواند باعث استرس و اضطراب در فرد شود و زندگی او را مختل سازد. از آنجایی که ترس ذهنی میتواند به سلامت فرد آسیب وارد کند درمان آن از اهمیت بالایی برخوردار است.
مقاله مرتبط: چگونه با ترسها و فوبیاهای خود مقابله کنیم؟
چرا درمان ترس ذهنی اهمیت دارد؟
ترس ذهنی در واقع بر یک نیروی بزرگ و منفی در دنیای بیرون تمرکز دارد که واقعی و قابل مشاهده نیست و در ذهن فرد اتفاق میافتد. فرد دچار ترس ذهنی در ذهن خود شروع به تصویرسازی میکند و آنقدر این تصویرها در ذهن او واقعی به نظر میرسند که گویی در زمان حال در حال اتفاق افتادن هستند. در واقع وقتی فردی در ذهن خود یک واقعه ترسناک را تصویرسازی میکند بدن بدون تشخیص آن به عنوان یک واقعه ذهنی، آن را واقعی میپندارد و شدیدترین واکنشها را نشان میدهد. این واکنشها میتوانند در سلامت روح و روان فرد بسیار تأثیرگذار باشند و حتی زندگی فرد را مختل کنند و به همین دلیل نیاز به درمان آنها است.
واکنشهای بدن در هنگام ترس ذهنی
برای بدن هیچ تفاوتی بین ترس واقعی و ترس ذهنی وجود ندارد و در هنگام احساس هر دو واکنشهای یکسان نشان میدهد. از جمله علائم ترس ذهنی موارد زیر هستند:
• افزایش تعداد تنفس
• ضعف در عضلات بدن
• تپش قلب همراه با ضربان نامنظم
• تعریق بسیار
• خشک شدن دهان
• عرق سرد و گرم
• حس خفگی
• ناتوانی در صحبت کردن و لکنت
• لرزش
• حالت تهوع
• فشارخون بالا
• احساس سستی در رودهها
• کاهش اشتها
روشهای درمان ترس ذهنی
برای اینکه بتوان ترس ذهنی را کنترل و درمان کرد راهکارهای مختلفی وجود دارد. از جمله اقداماتی که باید انجام داد موارد زیر هستند:
مقاله مرتبط: بررسی جامع انواع اختلالات اضطرابی
پذیرش ترس ذهنی
اولین قدم در مسیر درمان ترس ذهنی پذیرش آن است. بسیاری از افراد در هنگام مواجهه با ترسهای ذهنی آنها را نادیده میگیرد و یا به سرکوب آنها میپردازند. پذیرش ترس به عنوان بخشی از وجود فرد یک قدم ضروری برای درمان است. زمانی که فرد بپذیرد که دارای ترس ذهنی است و آن را انکار نکند میتواند بهتر و منطقیتر برای مقابله با آن برنامهریزی کند.
شناسایی منشأ ترسهای ذهنی
ترس ذهنی اغلب ریشه در تجربیات گذشته، باورهای محدودکننده یا حتی تلقینات اطرافیان دارد. توصیه میشود فرد در هنگام احساس ترس با سؤالاتی همچون «این ترس از کجا آمده؟»، «چه اتفاقی در گذشته باعث شکلگیری این احساس شده؟» به جستجوی منشأ ترس در خود بپردازد. زمانی که دلیل اصلی ترس ذهنی پیدا شود نحوه مقابله با ترس نیز میتواند بسیار سادهتر گردد.
تکنیک نوشتن ترسها
در قدم بعدی توصیه میشود که برای مقابله با ترسهای ذهنی از تکنیک نوشتن استفاده کرد. به فرد توصیه میشود یک دفترچه مخصوص داشته باشد و تمام ترسها و نگرانیهای خود را بدون سانسور در آن بنویسد. این کار کمک میکند تا ذهن فرد تخلیه شود و بتواند با دید منطقیتر به ترسهای خود نگاه کند.
مواجه تدریجی با ترسها
یکی از راهحلهای مؤثر برای درمان ترس ذهنی مواجهه تدریجی با ترس است. در این روش فرد به شکل آهسته و کنترل شده با موقعیتهایی که از آنها ترس دارد مواجه میشود. به طور مثال اگر فردی از سخنرانی در جمع میترسد باید ابتدا در جمعهای کوچک خانوادگی صحبت کند و به تدریج به جمعهای بزرگتر برود. این کار باعث کاهش حساسیت ذهنی نسبت به موقعیتهای ترسناک میشود.
تغییر الگوهای فکری منفی
از دیگر اقدامات مؤثر برای درمان ترس ذهنی تغییر الگوهای فکری منفی است. باید افکار منفی را شناسایی کرد و هر زمان که فکری منفی به ذهن آمد آن را با یک فکر منطقی و مثبت جایگزین نمود. بهمرورزمان ذهن فرد نسبت به مثبتاندیشی عادت میکند و ترسها کاهش مییابد.
تمرین تکنیکهای آرامسازی ذهن؛ مدیتیشن و تنفس عمیق
از دیگر اقدامات مؤثر برای درمان استفاده از تمرینهای آرامسازی مثل مدیتیشن و تنفس عمیق است. مدیتیشن به فرد کمک میکند تا ذهن خود را از افکار منفی پاکسازی کند و به لحظه حال بازگردد. تکنیکهای تنفس عمیق همچنین میتوانند در مواقع اضطراری، ضربان قلب و سطح اضطراب را کنترل کنند و به این ترتیب امکان مدیریت ترس را به فرد بدهند.
ایجاد تصویر ذهنی مثبت
تجسم ذهنی مثبت یکی از روشهای تأثیرگذار برای غلبه بر ترسهای ذهنی به شمار میرود. برای این کار باید فرد هر روز زمانی را به این کار اختصاص دهد و خود را در شرایطی تصور کند که بر ترس خود غلبه کرده و موفق شده است. این تصویر ذهنی مثبت به مرور باعث افزایش اعتمادبهنفس و کاهش ترس در فرد میشود.
یادگیری مهارت حل مسئله
ترس ذهنی زمانی شدت میگیرد که فرد احساس کند هیچ کنترلی بر روی شرایط ندارد. آموختن مهارت حل مسئله به فرد کمک میکند تا به جای غرق شدن در افکار منفی به دنبال راهحلهای عملی باشد. هر بار که ترس ذهنی به سراغ فرد میآید باید سعی کند به جای نگرانی برای آن راهحلهای مختلف پیدا کند.
مشاوره با روانشناس
اگر فرد احساس میکند که ترس ذهنی او بسیار شدید است و زندگی روزمره او را مختل کرده باید حتماً با یک روانشناس یا مشاور حرفهای مشورت داشته باشد. این افراد میتوانند با تکنیکهای درمانی همچون رفتاردرمانی شناختی (CBT) به طور چشمگیری به درمان ترس ذهنی فرد کمک کنند.
داشتن سبک زندگی سالم
تغذیه و ورزش میتوانند نقش مهمی در کیفیت زندگی فرد داشته باشند. با اینکه در نگاه اول ممکن است فرد ارتباطی بین سبک زندگی و ترس ذهنی نبیند؛ اما کمبود خواب، عدم تحرک و تغذیه ناسالم میتوانند باعث افزایش سطح اضطراب و ترسهای ذهنی شوند. به همین دلیل توصیه میشود با داشتن خواب کافی، استفاده از غذاهای سالم و مقوی و انجام ورزش منظم به داشتن ذهن سالمتر و آرامتر کمک کرد.
کلینیک روانشناسی پایا با بهرهگیری از بهترین روانشناسان و استفاده از روشهای نوین درمانی، خدمات تخصصی و موثری را در زمینه درمان ترسهای ذهنی و مشکلات روانی ارائه میدهد. در این کلینیک، با انجام جلسات مشاوره فردی و گروهی، تکنیکهای مدرن مانند رفتاردرمانی شناختی (CBT) و تمرینهای آرامسازی ذهن به کار گرفته میشود تا بیماران بتوانند به آرامش ذهنی و زندگی بهتر دست یابند. اگر ترسهای ذهنی شما باعث اختلال در زندگی روزمره شده، مراجعه به کلینیک روانشناسی پایا میتواند گامی مهم در مسیر بهبود و بازیابی سلامت روان شما باشد.
انواع ترس ذهنی
ترس ذهنی به شکلهای مختلفی در افراد دیده میشود و میتوان به شکل زیر این ترسها را دستهبندی کرد:
ترسهای منطقی
این ترسها اگرچه ذهنی هستند، اما ریشه در خطرات واقعی یا تجربیات گذشته دارند. به طور مثال ترس از تصادف در فردی که در گذشته تجربه تصادف شدیدی داشته از این نوع است. این ترس اگرچه منطقی است؛ اما در صورت بیش از حد شدن میتواند باعث اضطراب مزمن گردد.
ترسهای غیرمنطقی
این ترسها حاصل برداشتهای نادرست ذهنی یا باورهای غلط هستند. ترس شدید از صحبت کردن در جمع (گلوسوفوبیا) یا ترس از شکست در افرادی که هرگز شکست جدی را تجربه نکردهاند در این دسته قرار میگیرند.
ترسهای شرطی شده
این ترسها به واسطه تجربیات تلخ قبلی در ذهن شکل گرفتهاند. مثلاً فردی که در کودکی مورد تمسخر قرار گرفته، ممکن است در بزرگسالی از ابراز نظر در جمع بترسد.
ترسهای وجودی: این ترسها به سؤالات و نگرانیهای عمیق وجودی انسان مربوط میشوند؛ مثل ترس از مرگ، تنهایی، پوچی یا بیمعنایی زندگی. این نوع ترسها معمولاً در سطوح عمیقتری از ذهن فعالیت میکنند و بهراحتی قابل شناسایی نیستند.
ترس از آینده
این ترس به چیزهایی که هنوز اتفاق نیفتاده و ناشناختهاند گفته میشود. به طور مثال نگرانیهای مداوم درباره آینده (مثل ترس از شکست، بیکاری، بیماری) از جمله این ترسها به شمار میروند.
ترسهای وسواسی
این ترسها به شکل افکار وسواسی و تکرارشونده در ذهن ظاهر میشوند. ترس از آلودگی (وسواس شستشو) یا ترس از آسیب زدن به دیگران در این دسته هستند.
کلام پایانی
ترس یکی از واکنشهای طبیعی ذهن و بدن نسبت به عوامل بیرونی و آسیبزا است و میتواند به محافظت از فرد بسیار کمک کند. ترسهای ذهنی اما به شکل بدون منطق و اغراق شده هستند و میتوانند به زندگی فرد آسیب وارد سازند. شناسایی ترسهای ذهنی و درمان آنها بسیار اهمیت دارد تا بتوان یک زندگی آرام را بدون ترسهای ذهنی تجربه کرد. برای درمان ترسهای ذهنی روشهای مختلفی وجود دارد که افراد باید با توجه به وضعیت خود از آنها کمک بگیرند.
سوالات متداول
ترس ذهنی نوعی اضطراب و نگرانی است که ریشه در باورها و افکار منفی فرد دارد و معمولا واقعی و ملموس نیست، اما ترس واقعی واکنشی مستقیم به خطرات عینی و ملموس است.
چون ترس ذهنی باعث ایجاد استرس، اضطراب و اختلال در کیفیت زندگی، سلامت روان و جسم میشود و اگر درمان نشود، میتواند مشکلات جدیتری ایجاد کند.
پذیرش وجود ترس ذهنی به جای سرکوب یا انکار آن، اولین و مهمترین قدم برای شروع فرآیند درمان است.
در این روش فرد به آرامی و در مراحل کنترل شده با موقعیتهای ترسناک روبرو میشود تا حساسیت ذهنی نسبت به آنها کاهش یابد.
بله، این تکنیکها به کاهش اضطراب و کنترل واکنشهای جسمانی هنگام ترس کمک میکنند و آرامش ذهنی را افزایش میدهند.
